De meest zorgvuldige niet-verandering van de transferregels
Wat merk je als gewone supporter van het nieuwe FIFA-transferreglement? Bijna niets en daar is slim en hard aan gewerkt.
De koppen zullen wel komen. Tegen de tijd dat ze er zijn, zullen ze ongeveer dit roepen: nieuwe FIFA-transferregels, het systeem op de schop, het post-Diarra-tijdperk begint. Allemaal waar, en allemaal een beetje misleidend. Want als je de juristerij wegpelt, is de eerlijkste samenvatting deze: FIFA heeft zo weinig mogelijk veranderd, met zo veel mogelijk precisie, om zo veel mogelijk hetzelfde te houden. Voor jou op de tribune verandert er voorlopig nauwelijks iets. De kunst zit ’m in begrijpen waaróm, voordat de rest het oppikt.
Even het decor. Twee jaar geleden haalde het Europees Hof een streep door een deel van het transfersysteem. De kern: een speler die zijn contract verbrak, kon door een wirwar aan regels nauwelijks nog ergens anders aan de slag. Het Hof vond dat in strijd met het vrij verkeer van werknemers. FIFA moest terug naar de tekentafel. Wat er nu ligt, is de definitieve uitkomst van die verbouwing.
Gaan spelers nu zomaar weglopen?
Dat is de vraag die ertoe doet, en het antwoord is: nee, niet echt. Ja, een speler mág zijn contract nu makkelijker openbreken. Maar de remmen zitten er nog op. Wie binnen de beschermde periode wegloopt, riskeert een speelverbod van vier maanden. Er moet nog steeds schadevergoeding betaald worden. De nieuwe club die een speler tot contractbreuk verleidt, kan meebetalen. Met andere woorden: FIFA heeft de deur die Diarra openbrak meteen weer voorzien van drie sloten. Alleen net andere sloten dan eerst, net stevig genoeg om het Hof te overleven, maar niet zó stevig dat ze opnieuw sneuvelen.
Geen tweede Bosman dus. Geen leegloop. De transfersaga’s, de astronomische bedragen, de afgekochte contracten; dat alles blijft gewoon bestaan. Dat is geen toeval, dat is ontwerp.
En clubs krijgen er een eigen instrument bij: ze mogen de prijs van vertrek voortaan expliciet in het contract zetten: een soort afkoopclausule, zoals je die in Spanje al kent. Verwacht dat de slimme clubs daar massaal naartoe bewegen: liever een vooraf afgesproken bedrag dan een onzekere uitkomst bij een tribunaal. Voorwaarde is wel dat zo’n clausule redelijk blijft; een absurd hoog bedrag om een speler kunstmatig vast te ketenen, houdt geen stand.
En de portemonnee van een club als Ajax?
Hier zit het enige stukje dat je over een paar jaar in de cijfers gaat terugzien. Het opleiden-en-verkopen, de solidariteitsbijdragen, de doorverkooppercentages. Dat is de hele machine waar Ajax het van moet hebben, en die blijft intact.
Eén nieuwigheid: verkoopt een club straks een speler die relatief weinig verdient (onder de 150.000 euro per jaar), dan gaat vijf procent van de transfersom rechtstreeks naar de speler zelf. Klein bedrag, maar het landt precies op het meest winstgevende segment: het jonge talent dat voor twintig, dertig miljoen vertrekt voordat het zijn grote contract tekende. Voor Ajax is dat geen ramp, wel een nieuw hapje uit de marge. En het werkt langzaam: alleen voor contracten die ná 1 januari 2027 worden gesloten. Deze zomer merk je er dus helemaal niets van.
Wat is dan wél het echte nieuws?
Het echte nieuws is onzichtbaar vanaf de tribune. FIFA heeft niet zozeer de regels veranderd, als wel de manier waaróp regels voortaan worden gemaakt. Voortaan gebeurt dat in overleg met de spelersvakbond, de clubs en de competities samen. Dus een soort poldermodel voor het wereldvoetbal. Klinkt saai. Is het ook. Maar het is de slimste zet in het hele document.
Want zo zorgt FIFA dat het niet langer in zijn eentje rechter, wetgever en partij tegelijk is. Dat is precies het verwijt waarop het de afgelopen jaren juridisch onderuitging. Door de spelers mede aan de knoppen te zetten, maakt het zich een stuk moeilijker aanklaagbaar. De volgende speler die naar de rechter wil, krijgt te horen: jullie eigen vakbond zat erbij en stemde in.
En is het hiermee klaar? Nee, de bal ligt nu bij de spelers
De spelers vinden van niet. De wereldwijde spelersvakbond noemde de tussenversie van deze regels al onvoldoende: geen echte rechtszekerheid, niet via fatsoenlijk overleg tot stand gekomen. En er loopt al een grote schadeclaim: de stichting Justice for Players eist namens spelers vergoeding voor jarenlang misgelopen inkomen, een zaak die, toepasselijk genoeg, bij een Nederlandse rechtbank ligt: tegen FIFA én negen voetbalbonden, de KNVB incluis.
Nu FIFA zijn definitieve, vrijwel ongewijzigde versie heeft neergelegd, ligt de bal bij die spelerskant: accepteren, of doorvechten. Op basis van alles wat ze tot nu toe lieten zien, wijst weinig op accepteren. Reken dus op een lange juridische nasleep, waar FIFA zich, zie de vorige alinea, juist op heeft ingericht. Het boegbeeld is alvast van het bord: Diarra zelf schikte deze maand zijn persoonlijke claim, zonder dat FIFA een cent betaalde. De grote zaak loopt door.
De samenvatting voor wie geen jurist is
FIFA moest van het Hof iets veranderen, en heeft daarom het absolute minimum veranderd — heel precies, heel juridisch, en heel bewust onopvallend. Voor de supporter blijft het spel hetzelfde: dezelfde transfers, dezelfde bedragen, dezelfde zomers vol geruchten. De enige echte verschuiving zit in de motorkap, niet op het veld.
En dat is misschien wel de meest typische FIFA-zet van allemaal: een revolutie aankondigen, en er stiekem voor zorgen dat alles bij het oude blijft.